U Narodnoj i univerzitetskoj biblioteci Republike Srpske u Banjaluci danas je otvorena izložba “Kuća knjiga bez adrese – Biblioteka i zemljotres”, koja obuhvata period od 1969. do 1974. godine i pruža uvid u djelovanje Biblioteke u vanrednim uslovima.

Izložbu je otvorila pomoćnik ministra za kulturu Republike Srpske Tanja Đaković, ističući da izložba govori o stravičnom zemljotresu koji je prije pola vijeka zadesio Banjaluku, ali i posljedicama tog potresa koje je ova biblioteka živjela u period od 1969. pa sve do 1982. godine, kada je dobila stalnu adresu.

Đakovićeva je, obraćajući se prisutnima, istakla da ova izložba kao i prethodne izložbe, otvorene protekli mjesec u Banjaluci u drugim ustanovama kulture koje su se uključile u obilježavanje 50 godina od banjalučkog zemljotresa, podsjeća na ogromnu snagu prirode naspram čovjeka i da sve ono što godinama gradi, stvara i čuva može da nestane u jednom času.

“Stravičan zemljotres koji je zadesio Banjaluku 1969. godine, kada je riječ o Biblioteci, imao je isto tako stravične posljedice. Uništio je nekoliko desetina hiljada knjiga i časopisa, među kojima je bilo i onih rijetkih i specifičnih primjeraka čiji je gubitak nenadoknadiv”, rela je Đakovićeva.

Ona je ukazala na požrtvovanost uprave Biblioteke koja je nastojala da u tim nemilim događajima i danima nakon zemljotresa nastavi sa radom i sačuva sve vrijedno, a što pripada Narodnoj i univerzitetskoj biblioteci, odnosno svim građanima grada Banjaluke i Republike Srpske.

Đakovićeva je Narodnoj i univerzitetskoj biblioteci, ali i svim ostalim ustanovama kulture poželjela da ubuduće trpe samo promjene na bolje i da idu putem modernizacije, novog opremanja, poboljšanja tehničkih i građevinskih uslova, naglasivši da je Ministarstvo prosvjete i kulture tu da bude partner ustanovama kulture u tim nastojanjima.

“Ono što posebno raduje jeste da je današnja Narodna i univerzitetska biblioteka postala središte umjetničkog i kulturnog života zajednice, gdje se okupljaju pisci, ovo je izvor i mjesto razmjene ideja, ovdje se studenti pripremaju za buduća zanimanja. Biblioteka je mjesto koje je puno života”, istakla je Đakovićeva.

Ona je rekla da posebno potajno priželjkuje, iako je novo doba mobilnih i virtuelnih biblioteka, da nikada ne izblijedi značaj ambijenta i prostora koji miriše na papir i štampanu knjigu.

Direktor Narodne i univerzitetske biblioteke Republike Srpske LJilja Petrović Zečić rekla je da su izložbom prikazani humanost, solidarnost i kolegijalnost kulturne i stručne javnosti.

Ona je rekla da je sedam dana nakon potresa, 4. novembra 1969. godine, uprava Biblioteke smještena u šator ispred Narodnog pozorišta, gdje se privremeno primala i čuvala građa, prvenstveno bilteni Skupštine opštine, dnevne novine, leci i slično, čime je ostvaren kontinuitet i u obavljanju osnovnih bibliotečkih funkcija.

“Ova izložba je, u stavari, metafora za sve one institucije kulture bosanske krajine koje su tada djelovale u Banjaluci”, rekla Zečićeva.

Autori izložbe Orijana Vuković i Berislav Blagojević ističu da izložba obuhvata period od pet godina i pruža uvid u djelovanje Biblioteke u vanrednim uslovima, napore uprave da se prevaziđu brojne teškoće i u požrtvovanost bibliotekara da se nastavi sa radom.

“Zahvaljujući naporima koje su naše kolege uložile prije pola vijeka, mi smo danas u mogućnosti da koristimo orginalne materijalne nastale i prikupljene u danima, nedjeljama i mjesecima nakon zemljotresa”, rekla je Vukovićeva.

Ona je istakla da se naziv izložbe nametnuo tokom njene pripreme, naglasivši da je Biblioteka pretrpjela golgotu i selila se sve dok se nije smjestila u privremene prostorije 1973. godine, a konačno, 12. decembra 1983. godine, 13 godina nakon zemljotresa i isto toliko godina bez stalne adrese, uselila u objekat u kojem se i danas nalazi.

Blagojević je podsjetio da se Biblioteka u vrijeme zemljotresa nalazila u prostorijama tadašnjeg Doma kulture, sadašnjeg Banskog dvora, te da su knjige nakon zemljotresa u nekoliko navrata premještane i deponovane u podrumske prostorije tadašnjeg Doma kulture.

On je rekao da je na izložbi prikazana rekonstrukcija šatora iz 1969. godine i građa koja je starija od 1969. godine, uključujući i tu godinu, kao i originalni plakati koji pozivaju na recitale i određena kulturna dešavanja koja su se dešavala pod šatorom smještenim na tvrđavi Kastel, časopisi iz tog vremena, orginalni dokumenti kao što je i Informativni bilten Skupštine opštine koji je izlazio tada i po četiri puta dnevno i bio jedini način informisanja javnosti.

Blagojević je istakao da je Biblioteka do zemljotresa raspolagala sa oko 110.000 knjiga i oko 20.000 periodičnih publikacija.

On je dodao da je knjižni fond pretrpio ogromnu štetu i zbog neadekvatnosti prostora u kome je bio deponovan nakon zemljotresa, te da je naknadnim popisom utvrđeno da je uništeno 71.500 ili 65 odsto knjiga i 9.000 periodičnih publikacija, odnosno 45 odsto.

“Na kraju je ta procijenjena šteta samo na knjižnom fondu iznosila oko 340 miliona tadašnjih dinara”, zaključio je Blagojević.