Pretresno vijeće Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove u Hagu Jovicu Stanišića i Franka Simatovića osudilo je na 12 godina zatvora za učešće u zločinima u BiH i Hrvatskoj.

Osuđeni su za podržavanje i pomaganje zločina u Bosanskom Šamcu.

Pretresno vijeće konstatovalo je da je Tužilaštvo van razumne sumnje dokazalo da su obojica optuženih odgovorni za pomaganje i podržavanje krivičnih djela ubistva, deportacije, prisilnog premještanja i progona u Bosanskom Šamcu. Proglašeni su krivim po tačkama jedan do pet optužnice te im je izrečena jedinstvena kazna od po 12 godina zatvora u koju će biti uračunato vrijeme provedeno u pritvoru.

Za detaljno obrazloženje morat će se sačekati objavljivanje kompletne presude.

U presudi se konstatuju zločini koji su srpske snage počinile na području Hrvatske, uključujući brutalna ubijanja nesrpskih civila. Sličan obrazac se odvijao i u BiH, u opštinama Bijeljina, Bosanski Šamac, Doboj, Sanski Most, Trnovo i Zvornik. Pretresno vijeće je također konstatovalo da da su zajednički zločinački cilj trajnog uklanjanja nesrpskog stanovništva dijelili srpski rukovodioci Srbije, Krajine, Slavonije, Baranje i zapadnog Srema, te BiH.

Vijeće je konstatovalo da su Doboju civili zatvarani i ubijani. Navodi se da su 12. jula 1992. godine pripadnici srpskih snaga ubili 16 nesrpskih civila tako što su ih upotrijebili kao živi štit. Konstatuje se da je Arkanova Srpska dobrovoljačka garda ubila civile u Trnovi i Sasini, a paravojna grupa “Škorpioni” u Trnovu.

Međutim, Pretresno vijeće MMKS-a konstatovalo je da Tužilaštvo nije dokazalo da su Stanišić i Simatović doprinijeli ostvarivanju zajedničke zločinačke svrhe u dijelovima Hrvatske i BiH.

Prema optužnici koja je podignuta 2003. godine, pomenuta dvojica teretila su se da su učestvovali u udruženom zločinačkom poduhvatu (UZP), na čelu s tadašnjim predsjednikom Srbije Slobodanom Miloševićem s ciljem uklanjanja Bošnjaka i Hrvata s dijelova teritorija Bosne i Hercegovine i Hrvatske od aprila 1991. do decembra 1995. radi uspostavljanja etnički čiste srpske države.

Stanišić i Simatović, kako navodi optužnica Haškog tužilaštva, bili su odgovorni za specijalne jedinice SDB-a, koje su uključivale grupe ili pripadnike grupa poput Jedinica za posebne namjene Ministarstva unutrašnjih poslova Srbije, Jedinice za antiteroristička dejstva i Jedinice za specijalne operacije, poznate i kao “Crvene beretke”, “Škorpioni”, Srpske dobrovoljačke garde, tj. “arkanovci” i “Arkanovi Tigrovi”.

Haško tužilaštvo u optužnici navelo je kako su Stanišić i Simatović “rukovodili finansiranjem, obukom, logističkom podrškom i drugim vrstama značajne pomoći ili podrške specijalnim jedinicama SDB-a Srbije i drugim srpskim snagama koje su učestvovale u činjenju zločina u Hrvatskoj i BiH tokom perioda na koji se odnosi optužnica”.

Na ovu presudu postoji mogućnost žalbe.

Tužilaštvo dokazalo zločine u Doboju, „Škorpioni“ ubili Srebreničane u Trnovu

Vijeće konstatuje da su u Doboju civili zatvarani i ubijani. 12. jula 1992. pripadnici srpskih snaga ubili 16 nesrpskih civila tako što su ih upotrijebili kao živi štit.

Konstatuje se da je Arkanova Srpska dobrovoljačka garda ubila civile u Trnovi i Sasini, a paravojna grupa “Škorpioni”u Trnovu.

Tužilaštvo je van sumnje dokazalo navode koji se odnose na ubistvo, zločine protiv čovječnosti i kršenje zakona ili običaja ratovanja.

Pretresno vijeće zaključilo da su zajednički zločinački cilj trajnog uklanjanja nesrpskog stanovništva dijelili srpski rukovodioci Srbije, Krajine, Slavonije, Baranje i zapadnog Srema, te BiH.

Tužilaštvo nije dokazalo da je zajednička zločinačka svrha postojala prije avgusta 1991. godine.

Što se tiče srpskih snaga u BiH Vijeće konstatuje da je Stanišić bio u kontaktu sa Radovanom Karadžićem, međutim nema dovoljno dokaza o konkretnoj pomoći Karadžiću ili drugim učesnicima UZP-a ili drugih struktura u BiH.

Tok presude

U 15.30 počeo je prenos izricanja presude Stanišiću i Simatoviću pred Mehanizmom a presudu je čitao predsjedavajući Pretresnog vijeća Burton Hol. Uz njega su članovi Vijeća Jozef Kiondo Masanče i Seon Ki Park.

U sudnici su i optuženi, tužilački tim i članovi Odbrane.

Sudija je podsjetio da je optužnica protiv Stanišića i Simatovića podignuta 2008. i da je posupak obnovljen nakon ukidanja oslobađajuće presude.

Također je kazao da optužnica obuhvata zločine u Hrvatskoj i BiH, a da su Stanišić i Simatović optuženi za učešće u UZP-u.

Vijeću su predočeni obimni dokazi o dešavanja od 1991. do 1995. i zadatak Vijeća je bio da utvrdi individualnu krivičnu odgovornost optuženih, kazao je sudija.

Istorija slučaja: Presuda i poništavanje presude

Optuženi su bili da su od 1991. do 1995. godine osnivali, naoružavali, organizirali obuku i finansiranje paravojnih jedinica, čiji su pripadnici vršili ubistva i progon nesrpskog stanovništva, najprije s područja kninske krajine i istočne i zapadne Slavonije u Hrvatskoj, a potom iz bosanskohercegovačkih općina Sanski Most, Bijeljina, Bosanski Šamac, Doboj, Zvornik i Trnovo.

Dana 30. maja 2013., Pretresno vijeće I MKSJ-a je, većinom glasova, zaključilo da Stanišić i Simatović nisu odgovorni za počinjenje zločina navedenih u optužnici putem učešća u UZP jer je Pretresno vijeće smatralo da nije dokazano van razumne sumnje da su optuženi posjedovali traženu namjeru da se ostvari zajednički zločinački cilj. Pretresno vijeće je također smatralo da nije dokazano van razumne sumnje da su njih dvojica planirali ili naredili te zločine.

Nadalje, Pretresno vijeće je, većinom glasova, zauzelo stav da nije dokazano van razumne sumnje da su optuženi pomagali i podržavali te zločine. Pretresno vijeće je stoga, većinom glasova, oslobodilo Stanišića i Simatovića krivice po svim tačkama optužnice.

Nakon što je tužilaštvo uložilo žalbu, Žalbeno vijeće MKSJ-a je 15. decembra 2015. djelimično prihvatilo tu žalbu i poništilo oslobađajuće presude. Žalbeno vijeće je, većinom glasova, zaključilo da je Pretresno vijeće pogriješilo kada je propustilo da donese zaključke o postojanju i obimu zajedničkog zločinačkog cilja koji je dijelilo više osoba prije nego je zaključilo da postojanje namjere kod Stanišića i Simatovića nije dokazano.